MELAMiYYE
Bir tarikat adi. Melâmet, sözlükte kinamak, ayiplamak ve sitem etmek manalarina gelir. Melâmîlik yoluna baglanan kimseye de "Melâmî" denir.
Melâmîligin bir tarikat oldugunu söyleyenler yaninda; kurallari belli bir tarikat olmadigini, her türlü gösteristen ve dünya kaygisindan uzak kalmayi benimseyenlerin genel adi oldugunu ileri sürenler de vardir. Melâmîligin bir tarikat olmadigi düsüncesi, kurucusunun ve kurulus tarihinin bilinmediginden dolayidir. Birinci dönem Melâmîlik, "Melâmetiye" adiyla taninir. ilk defa Nisabur'da hicrî III. asrin baslarinda Ebu Salih Hamdun b. Ahmet b. Ammâr el-Kassâr, Melâmîligin yayilmasinda büyük rol oynamistir. Melâmîlik, Hamdun Kassar'dan önce varsa da, bir tarikat haline onun zamaninda gelmistir.
Melâmîlikte Muhyiddin ibnü-l Arabî'nin "Vahdet-i vücud" görüsünün derin etkisi vardir. Melâmîler kacinilmasi mümkün olmayan cemaatle namaz disindaki ibadetlerini ve Allah'a yakinlikla ilgili hallerini halktan gizlerler. Bunlari aciga cikarirlarsa kendilerini kinarlar. Gercek durumlarini sezdirmemek icin halk icinde siradan bir insan gibi giyinip kendilerini belli etmeden yasamaya calisirlar. Görünüs ve gösterise deger vermezler. insanlara yalniz kötü taraflarini gösterip iyiliklerini gizlemede cok ileri gittiklerinden, cevresindekiler onlari kusurlu kimseler sanarak ayiplar ve kinarlar. En hoslanmadiklari sey, kibir ve gösteristir. Bu kötü huylardan korunmak, Melâmîlikte bir kuraldir. Özel giysileri ve tekkeleri yoktur. Melâmîler kimseye dertlerini acmazlar.
cünkü kula ihtiyaci bildirmek, muhtactan yardim istemektir. Bu sebeple ihtiyaci Allah'tan dilemek ve Peygamber'in yolundan gitmek, kullugun iki esasidir. Birbirlerinin yardimina kosarlar. Bu konuda Hamdun Kassar; "Mümin, kardesi icin gece kandil, gündüz asa olmalidir" der.
Melâmîlik basta Mevlevîlik olmak üzere IV. asrin sonlarinda olusmaya baslayan, V. ve VI. asirlarda gelisen tarikatlari etkilemis, bircok bâtinî mezhep ve mesleklerin ortaya cikmasina sebep olmustur.
Melâmîlik tarihi bakimindan üc devreye ayrilir.
1. Devre: Kassariye Melâmîligi. Hamdun Kassar'a ait olan ve Melâmetiyye denen ilk devre melâmîligi. Hicri III. yüzyilda Nisabur'da ortaya cikmistir.
2. Devre: Bayramiyye Melâmîligi. ilk devre melâmîligi zamanla bâtinî gruplarin Melâmîlige girmesiyle asil sagligini kaybetmistir. Bunun yerini, hicri IX. asirda Bolu Göynük'de Haci Bayram Veli ile ortaya cikan ve ilk Melâmîlerin bütün özelliklerini tasiyan Bayramî Melâmîligi almistir. Anadolu'da Melâmîligin yayilmasi, Haci Bayram Velî vasitasiyla olmustur.
3. Devre: Nuriyye Melâmîligi. Seyyid Muhammed Nur el-Arabî'ye ait olan bu kol, hicri XIII. asirda Üsküp'te ortaya cikmistir.
